Maten en maateenheden

Wereldwijd bestaan er verschillende stelsels van maten een maateenheden, voor lengte, gewicht, inhoud, snelheid maar ook temperatuur. In Nederland gebruiken we SI-stelsel waarvan de standaard wordt beheerd door het Bureau international des poids et mesures te Sèvres, Frankrijk. Frankrijk was ook het eerste land dat dit systeem (toen nog nationaal) invoerde op 10 december 1799. Dit stelsel gebruikt bijvoorbeeld eenheden, zoals meter en kilogram voor lengte en gewicht. Maar in Engeland heeft men het Angelsaksische stelsel (met yard, inch, mile) en ook Amerika heeft een andere maateenheid maar om het nog meer verwarrend te maken, zijn er nog verschillen tussen diverse Amerikaanse en Engelse maten, ondanks dat de naam hetzelfde is. Maar ook in Nederland worden nog steeds oude maateenheden gebruikt zoals el, duim en bunder. De eerste maten en gewichten werden vroeger ontleend aan de natuur of aan het menselijk lichaam zoals de duim, voet en de el. Maar deze maten waren erg variabel en al snel realiseerde men zich, gedreven door de handel, dat standaardisatie en vaste eenheden van groot belang was. Vriendelijke groet, Hein Pragt.

Het SI-stelsel

Voorbeelden van basiseenheden van het SI-Stelsel zijn:

EenheidSI-basiseenheid
naamsymbool
LengteMeterm
MassaKilogramkg
TijdSecondes
Elektrische stroomAmpèreA
Absolute temperatuurKelvinK
Hoeveelheid stofMolmol
LichtsterkteCandelacd

Naast de SI-eenheden zijn er ook de SI-voorvoegsels:

Deze eenheden komt u ook tegen in bijvoorbeeld de eenheid (byte) voor de opslagcapaciteit van harde schijven.

10nVoorvoegselSymboolNaamDecimaal
1024yottaYquadriljoen1 000 000 000 000 000 000 000 000
1021zettaZtriljard1 000 000 000 000 000 000 000
1018exaEtriljoen1 000 000 000 000 000 000
1015petaPbiljard1 000 000 000 000 000
1012teraTbiljoen1 000 000 000 000
109gigaGmiljard1 000 000 000
106megaMmiljoen1 000 000
103kilokduizend1 000
102hectohhonderd100 (officieel niet meer geoorloofd)
101decadatien10 (officieel niet meer geoorloofd)
10-1decidtiende0,1 (officieel niet meer geoorloofd)
10-2centichonderdste0,01 (officieel niet meer geoorloofd)
10-3millimduizendste0,001
10-6microµmiljoenste0,000 001
10-9nanonmiljardste0,000 000 001
10-12picopbiljoenste0,000 000 000 001
10-15femtofbiljardste0,000 000 000 000 001
10-18attoatriljoenste0,000 000 000 000 000 001
10-21zeptoztriljardste0,000 000 000 000 000 000 001
10-24yoctoyquadriljoenste0,000 000 000 000 000 000 000 001

Temperatuur eenheden

Het idee om temperaturen te meten bestaat al heel lang, een van de eersten die (omstreeks 170) een temperatuurschaal wilde maken was Galen met een verdeling van 4 graden. In 1610 kwam Galileo met het idee om wijn te gebruiken in thermoscopen in plaats van lucht en in 1724 kwam Gabriel Fahrenhet met het idee om kwik in de thermoscopen te gebruiken. Het voordeel van kwik is dat het erg uitzet bij warmte en niet aan het glas blijft kleven en makkelijk af te lezen was. Tegenwoordig mag kwik niet meer gebruikt worden in thermometers omdat het een zeer schadelijke stof is. De tegenwoordige temperatuurschalen gaan uit van twee punten. Het eerste punt is wanneer water begint te vriezen en het tweede wanneer water begint te koken. Tussen deze twee temperaturen wordt er een schaalverdeling gemaakt. De twee bekendste schaalverdelingen zijn de Celsius schaalverdeling (bedacht door Anders Celsius) en de Fahrenheit schaalverdeling (bedacht door Gabriel Fahrenheit).

Bij Fahrenheit ligt het smeltpunt van ijs bij 32 graden Fahrenheit en het kookpunt van water bij 212 graden Fahrenheit waardoor er tussen het vriespunt en kookpunt van water 180 verdelingen mogelijk zijn. Een andere schaalverdeling is die van Celsius die er van uitgaat dat het vriespunt van water bij 0 graden ligt en het kookpunt van water bij 100 graden. Deze schaal bestaat dus uit 100 eenheden, wat ook een centiverdeling wordt genoemd. In 1948 werd het gebruik van centigraden komen te vervallen en werd de graden Celsius geïntroduceerd.

Daarnaast is er de SI temperatuurverdeling, waarbij de fundamentele temperatuurschaal die van de Kelvin is. De temperatuurschaal van Kelvin begint bij het absolute nulpunt, dit is het punt waarop de moleculen niet meer bewegen en dit absolute nulpunt ligt bij 0 K, oftewel -273.15 oC. De verdere gradenverdeling is hetzelfde als die van Celsius.

Formules voor het omrekenen van temperatuur eenheden

Celsius = ( Fahrenheit - 32 ) * 5/9
Fahrenheit = Celsius * 9/5 + 32
Kelvin = Celsius + 273.15
Celsius = Kelvin - 273.15
Fahrenheit = Kelvin * 9/5 - 459,67
Kelvin = ( Fahrenheit + 459,67 ) * 5/9

Oude maten en gewichten

Dit is een overzicht van oude lengtematen en gewicht eenheden die vroeger gebruikt werden. De omgerekende eenheden zijn bij benadering aangezien de werkelijke lengte per lan en zelfs per streek kon verschillen.

Lengte maten:

Oppervlakte maten:

Gewichtsmaten:

Drankmaten:

Engelse en Amerikaanse maten

Engelse mijl

De Engelse mijl of mile is een lengtemaat die gelijk is aan 1609,344 meter. Het eenheids symbool is mi en ondanks dat het geen SI-eenheid is, wordt deze lengte onder andere in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië nog gebruikt. De mijl is afkomstig van het latijnse 'mille' wat duizend is, duizend (dubbele) passen van een Romeinse soldaat kwamen ongeveer overeen met 1470 tot 1490 meter. In Engelse en Amerikaanse auto's wordt de snelheid nog steeds in miles per hour aangegeven.

Gallon

Een gallon (afgekort gal) is een Angelsaksische inhoudsmaat, in het Engeland staat de imperial gallon voor 4,546 liter en in de Verenigde Staten is een US gallon 3,785 liter. Bij goede benadering zijn dus 6 Amerikaanse gallons gelijk aan 5 Britse gallons.

Inch

De inch is een lengtemaat die in Engelstalige landen nog veel wordt gebruikt en het eenheidssymbool is in soms door het ASCII-teken ' en " vervangen. De maat is afkomstig van De Romeinse Uncia (± 25,75 mm) en werd na de verovering van Brittannië door Julius Caesar overgenomen door de Angelsaksen die het uitspraken als "inch". Een inch is gelijk aan 25,4 mm en ook de inch is geen SI-eenheid. Veel maten zijn ook in Europa nog steeds in inches, zoals de wielmaat van een fiets.

Omreken tabel van inches naar centimeters.

Maat in inchesMaat in centimeters
20''50 cm
24''60 cm
26''66 cm
28''71 cm
30''76 cm
36''91 cm
42''107 cm
48''122 cm
52''132 cm
Last update: 10-03-2020

Disclaimer: Hoewel de heer Pragt de informatie beschikbaar op deze site met grote zorg samenstelt, sluit hij alle aansprakelijkheid uit. Op de artikelen van de heer Pragt rust auteursrecht, overname van tekst en afbeeldingen is uitsluitend toegestaan na voorafgaande schriftelijke toestemming. Heinpragt.com is ingeschreven bij de KvK onder nummer: 73839426 en is gevestigd in Veenendaal.  Lees hier de privacyverklaring van deze site. Voor informatie over adverteren op deze site kunt u contact opnemen met: (mail@heinpragt.com).